ارز دیجیتال زی کش ZEC چیست؟

ارز دیجیتال زی کش یکی از مهم ترین ارزهای دیجیتال متمرکز بر حریم خصوصی است که با هدف ایجاد تراکنش های محرمانه و غیرقابل ردیابی توسعه داده شد. این پروژه تلاش می کند مشکل شفافیت بیش از حد بلاک چین های عمومی مانند بیت کوین را حل کند. در شبکه زی کش کاربران می توانند اطلاعات مربوط به فرستنده گیرنده و مقدار تراکنش را مخفی نگه دارند.

زی کش از سال های ابتدایی ظهور ارزهای دیجیتال به عنوان یکی از پروژه های پیشرو در حوزه حریم خصوصی شناخته می شود. توکن بومی این شبکه ZEC نام دارد که برای پرداخت کارمزدها و انتقال ارزش استفاده می شود. تمرکز اصلی زی کش ارائه آزادی مالی واقعی به کاربران است.

در دنیایی که نظارت مالی روز به روز گسترده تر می شود زی کش تلاش می کند تعادل بین شفافیت بلاک چین و حریم خصوصی کاربران را برقرار کند. همین ویژگی باعث شده ZEC جایگاه خاصی در بازار کریپتو داشته باشد.

تاریخچه شکل گیری پروژه زی کش

ارز زی کش نوسانات زیادی را از ابتدای عرضه خود تجربه کرده است. از آنجایی که این ارز باید استخراج شود، تنها چند روز پس از استخراج‌های اولیه، قیمت زی کش به 5 هزار دلار رسید! بالاترین قیمت ثبت شده برای ارز زی کش 5,941 دلار در 29 اکتبر 2016 است. اما پس از آن، ZEC با افت شدیدی روبه‌رو شد و قیمت آن برای چند سال (از نوامبر 22 تا سپتامبر 2025) بین 20 تا 70 دلار نوسان کرد. پایین‌ترین قیمت تاریخی ارز ZEC نیز 15 دلار است که در جولای 2024 ثبت شده.

سرانجام پس از سال‌ها افت، قیمت زی کش در اکتبر 2025 با رشد انفجاری همراه شد و در یک ماه تا 750 دلار رشد کرد. این رشد انفجاری به دلیل بازگشت تمایل کاربران و نهادهای سرمایه‌گذاری به ارزهای حوزه پرایوسی و حفظ حریم شخصی در تراکنش‌های کریپتویی است. 

زی کش چگونه کار می‌کند؟

زی کش با استفاده از فناوری zk-SNARKs سعی کرده تا حریم خصوصی کاربران را در هر تراکنش حفظ کند. اما این گزینه برای کاربران وجود دارد که بتوانند یا تراکنش عمومی داشته باشند یا یک تراکنش خصوصی. اما این به چه معناست؟
تراکنش‌ها در زی کش به دو دسته کلی Shielded (محافظت شده) و Not Shielded (شفاف) متمایز می‌شوند. در همین حال، آدرس‌های زی کش به آدرس‌هایی که با T و Z شروع می‌شوند، تقسیم شده‌اند. آدرس‌هایی که با Z شروع می‌شوند و تراکنشی به آدرس Z دارند، تمام اطلاعات از جمله آدرس فرستنده، آدرس گیرنده و مقدار تراکنش مخفی خواهد ماند. نکته این است که تنها در بلاکچین ثبت خواهد شد که تراکنشی انجام شده.

از طرفی، انتقال از آدرس T به آدرس T دیگر، کاملا عمومی است. این تراکنش مانند تمام تراکنش‌های ارزهای دیگر برای عموم قابل مشاهده است و همه مقادیر دیده می‌شوند. اما اگر تراکنش از آدرس َA به Z یا بالعکس ارسال شود چه؟

در این صورت، تنها اطلاعات آدرس Z مخفی خواهد ماند و مقدار تراکنش به همراه آدرس A، قابل مشاهده خواهد بود.

چه چیزی زی کش (ZEC) را منحصربه‌فرد می‌کند؟

برخلاف عمومی بودن تراکنش‌های شبکه‌های دیگر، زی کش در حوزه ارزهای پرایوسی یک تحول انقلابی محسوب می‌شود. در سایر شبکه‌ها، تنها سازوکاری که برای حفظ حریم خصوصی کاربران استفاده می‌شود، ارائه یک آدرس عمومی کاملا تصادفی و تشکیل‌شده از رشته‌ای از حروف و اعداد است. اما این آدرس در دسترس عموم است و همه می‌توانند جزئیات تراکنش را مشاهده کنند. 

اما زی کش، رویکرد دیگری دارد. با ارائه آدرس‌های T، تمام اطلاعات آدرس کاربر مخفی نگه داشته می‌شود. اگر تراکنش از آدرس T به یک T دیگر باشد، تمام اطلاعات تراکنش مانند آدرس گیرنده، فرستنده و مقدار تراکنش مخفی خواهد شد. حتی اگر یک آدرس فقط T باشد، تمام اطلاعات مرتبط با آن آدرس مخفی خواهد ماند. حفظ حریم خصوصی تنها دلیلی است که می‌تواند زی کش را متمایز کند.

معرفی تیم سازنده زی کش 

زی کش توسط تیمی از متخصصین برنامه‌نویسی و متخصص امنیت کامپیوتری، زوکو ویلکاکس (Zooko Wilcox) ساخته‌شده‌است. تیم متخصصین زی کش اولین بار در سال 2013 برای حل مشکلات حریم شخصی بیت کوین گردهم آمدند. اولین راهکار پیشنهادی آن‌ها، Zerocoin بود که برای ارتقای آن، مجدد از تیم دیگری از متخصصین کمک گرفتند که به خلق ارز زی کش منجر شد. شرکت Zerocoin Electric Coin Company که الان با نام Electric Coin شناخته می‌شود، در سال 2015 تاسیس و ارز زی کش، اکتبر 2016 معرفی شد. 

فناوری زی کش و اثبات دانش صفر

مهم ترین ویژگی زی کش استفاده از فناوری zk SNARKs است. این فناوری نوعی اثبات دانش صفر است که به کاربران اجازه می دهد بدون افشای اطلاعات تراکنش صحت آن را تایید کنند. به زبان ساده شبکه می داند تراکنش معتبر است اما جزئیات آن را نمی بیند.

این فناوری تفاوت اصلی زی کش با بیت کوین و بسیاری از ارزهای دیجیتال دیگر است. در بیت کوین تمام تراکنش ها شفاف هستند و هر کسی می تواند آنها را بررسی کند. اما در زی کش امکان انجام تراکنش های محافظت شده وجود دارد.

zk SNARKs یکی از پیشرفته ترین دستاوردهای رمزنگاری مدرن است و پیاده سازی آن نیازمند دانش فنی بسیار بالاست. همین موضوع باعث‌شده زی کش از نظر فنی پروژه ای پیچیده و پیشرفته‌باشد.

نحوه عملکرد تراکنش ها در زی کش

در شبکه زی کش دو نوع آدرس وجود دارد. آدرس های شفاف که مشابه بیت کوین عمل می کنند و آدرس های محافظت‌شده که اطلاعات تراکنش را مخفی می کنند. کاربران می توانند بین این دو نوع آدرس انتخاب کنند.

تراکنش های محافظت‌شده اطلاعات فرستنده گیرنده و مبلغ را رمزنگاری می کنند. این ویژگی باعث می شود ردیابی تراکنش ها تقریبا غیرممکن شود. البته این سطح از حریم خصوصی هزینه محاسباتی بیشتری دارد.

انعطاف پذیری زی کش در انتخاب سطح حریم خصوصی یکی از نقاط قوت آن محسوب می شود زیرا کاربران می توانند بر اساس نیاز خود تصمیم بگیرند.

استخراج زی کش و الگوریتم اجماع

زی کش از الگوریتم اثبات کار استفاده می کند و امکان استخراج آن وجود دارد. الگوریتم استخراج زی کش Equihash نام دارد که با هدف مقاومت در برابر دستگاه های ASIC طراحی شده‌است. استخراج زی کش در ابتدا برای کاربران عادی جذاب بود اما با گذشت زمان ماینرهای حرفه ای وارد شبکه شدند. با این حال تیم توسعه تلاش کرده تعادل نسبی را حفظ کند. پاداش استخراج زی کش مشابه بیت کوین به مرور زمان کاهش می یابد و عرضه کل ZEC محدود است. این ویژگی باعث شده زی کش از نظر اقتصادی شباهت هایی با بیت کوین داشته‌باشد.

قیمت زی کش و عوامل موثر بر آن

قیمت ZEC تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد. وضعیت کلی بازار ارزهای دیجیتال نقش مهمی در نوسانات قیمت آن ایفا می کند. همچنین اخبار مربوط به قوانین حریم خصوصی تاثیر مستقیم بر زی کش دارند. در دوره هایی که نگرانی درباره نظارت مالی افزایش می یابد تقاضا برای ارزهای حریم خصوصی مانند زی کش رشد می کند. در مقابل فشارهای قانونی می تواند باعث کاهش قیمت شود. تحلیل قیمت زی کش نیازمند بررسی فاندامنتال تکنیکال و شرایط قانونی است.

مزایا و معایب ارز دیجیتال زی کش

از مهم ترین مزایای زی کش می توان به حریم خصوصی قوی فناوری پیشرفته و تیم توسعه متخصص اشاره کرد. امکان انتخاب بین تراکنش شفاف و محافظت‌شده نیز انعطاف پذیری بالایی ایجاد می کند. در مقابل پیچیدگی فنی بالا و فشارهای نظارتی از معایب آن محسوب می شوند. برخی صرافی ها به دلیل قوانین سختگیرانه از لیست کردن زی کش خودداری می کنند. شناخت این مزایا و معایب برای تصمیم گیری سرمایه گذاری ضروری است.

تفاوت زی کش با بیت کوین و مونرو

زی کش در مقایسه با بیت کوین حریم خصوصی بسیار بیشتری ارائه می دهد. در حالی که بیت کوین شفاف است زی کش امکان مخفی کردن اطلاعات تراکنش را فراهم می کند. در مقایسه با مونرو نیز تفاوت هایی وجود دارد. مونرو حریم خصوصی را به صورت پیش فرض اعمال می کند اما زی کش به کاربران حق انتخاب می دهد. هر کدام از این رویکردها مزایا و معایب خاص خود را دارند.

مقایسه Zcash با سایر ارزهای دیجیتال و بلاک‌چین‌های حریم خصوصی

زی کش در مقایسه با دیگر پروژه‌ها مانند Monero که حریم خصوصی را به‌صورت پیش‌فرض دارد، یا Dash که از Mixing برای مخفی‌سازی تراکنش‌ها استفاده می‌کند، Zcash این قابلیت را به‌صورت اختیاری ارائه می‌دهد.

در کنار آن، بلاک‌چین‌هایی مانند Oasis Network و Secret Network نیز با تمرکز بر قراردادهای هوشمند خصوصی، ویژگی‌های حریم خصوصی پیشرفته‌تری را برای DApps ارائه می‌دهند. انتخاب بهترین گزینه بستگی به نیاز کاربران به حریم خصوصی در تراکنش‌ها یا قراردادهای هوشمند دارد.

جدول مقایسه

پروژه یا کوین	مدل حریم خصوصی	ویژگی‌ها و تکنولوژی‌ها	مزایا	محدودیت‌ها
زی کش (ZEC)	zk‑SNARKs (اختیاری)	تراکنش‌های Shielded (خصوصی) و Transparent (شفاف)	انعطاف‌پذیری بالا (انتخاب بین خصوصی یا شفاف)، امنیت بالا با zk‑SNARKs	حریم خصوصی فقط در حالت «Shielded» است، پذیرش عمومی کمتر از Monero
مونرو (XMR)	Ring Signatures + Stealth Addresses + RingCT	حریم خصوصی پیش‌فرض، آدرس‌های مخفی و مخفی بودن مقدار تراکنش‌ها	حریم خصوصی پیش‌فرض برای همه تراکنش‌ها، یکی از امن‌ترین ارزهای حریم خصوصی	پشتیبانی محدود از قراردادهای هوشمند، نیاز به سخت‌افزار مناسب برای استخراج
دش (DASH)	PrivateSend (فناوری Mixing)	UTXOsها را برای مخفی کردن تراکنش‌ها ترکیب می‌کند.	سرعت بالا در تراکنش‌ها، کارمزد کم	نسبت به Zcash و Monero از نظر حریم خصوصی ضعیف‌تر است
Oasis Network	ParaTimes (با تمرکز بالا بر حریم خصوصی)	پردازش موازی با محوریت حریم خصوصی برای قراردادهای هوشمند و DApps	حریم خصوصی در قراردادهای هوشمند، مقیاس‌پذیری بالا	نسبت به بلاک‌چین‌های عمومی کمی پیچیده‌تر است
Secret Network	Trusted Execution Environments یا  TEEs	قراردادهای هوشمند با حفظ حریم خصوصی و داده‌های محرمانه	حریم خصوصی در سطح قراردادهای هوشمند، استفاده از TEEs برای امنیت بیشتر	محدودیت در پذیرش و استفاده عمومی، نوسانات بازار کمتر
Aleph Zero	Zero Knowledge Proofs یا همان ZKPs	حریم خصوصی در تمامی قراردادها، الگوریتم‌های اثبات دانش صفر (ZKP)	مقیاس‌پذیری بالا و قراردادهای هوشمند خصوصی، تمرکز بر کاهش هزینه‌ها	تازه‌کار بودن و پذیرش کم‌تر در بازار
Mina Protocol	zk-SNARKs	بلاک‌چین سبک و مقیاس‌پذیر با zk-SNARKs	مقیاس‌پذیری و امنیت بالا، بلاک‌چین سبک (به اندازه ۲ کیلوبایت)	پذیرش محدود، هنوز نسبت به بلاک‌چین‌های دیگر کمتر شناخته شده است
Aztec Network	zk-SNARKs	پلتفرم قرارداد هوشمند با استفاده از اثبات‌های صفر دانش (ZKPs)	حریم خصوصی برای قراردادهای هوشمند، سازگاری با اتریوم	نیاز به زیرساخت‌های بیشتر برای استفاده از حریم خصوصی در مقیاس بزرگ

مقایسه زی کش با اتریوم و بیت کوین

در جدول زیر، شبکه زی کش را با بهترین بلاکچین‌ها یعنی اتریوم و بیت کوین مقایسه کرده‌ایم:

ویژگی	زی کش (ZEC)	بیت کوین (BTC)	اتریوم (ETH)
هدف و کاربرد	حفظ حریم خصوصی و ناشناس بودن تراکنش‌ها. گزینه «shielded» برای پنهان کردن فرستنده، گیرنده و مقدار تراکنش.	پول دیجیتال، برای «ذخیره ارزش» و وسیله مبادله.	بستر اجرای قرارداد هوشمند (smart contracts) و اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (dApps)؛ فراتر از فقط «پول».
شفافیت تراکنش و حریم خصوصی	اختیاری + قابلیت ناشناس بودن با zk‑SNARK؛ تراکنش می‌تواند «shielded» (خصوصی) یا «transparent» یا همان شفاف باشد.	شفاف کامل؛ آدرس‌ها و مقادیر تراکنش در بلاک‌چین قابل رصد است.	مشابه بیت‌کوین: تراکنش‌ها عمومی هستند؛ حریم خصوصی به طور ذاتی وجود ندارد مگر با راهکارهای خارجی (mixers، لایه ۲ و…).
الگوریتم اجماع	مبتنی بر اثبات کار، الگوریتم هش Equihash که متفاوت نسبت به BTC برای پشتیبانی از ویژگی‌های حریم خصوصی است.	اثبات کار با تابع SHA‑256؛ استخراج گسترده، امنیت بالا، اما مصرف انرژی زیاد.	اثبات سهام
حداکثر عرضه	21 میلیون واحد	21 میلیون واحد	بدون سقف ثابت (نامحدود / یا مدل عرضه پویا)
زمان متوسط ساخت بلاک	تقریبا ۱ دقیقه و ۱۵ ثانیه (تقریبا 75 ثانیه)	تقریبا ۱۰ دقیقه	حوالی ۱۲ ثانیه
مزیت اصلی	حریم خصوصی بالا، ناشناس بودن تراکنش، مناسب کسانی که حفظ حریم خصوصی برایشان مهم است.	امنیت، ثبات، پذیرش بالا، نقدشوندگی زیاد، شناخته‌شده بودن.	انعطاف بالا، کاربردهای متنوع (قرارداد هوشمند، dApp، DeFi)، اکوسیستم پویا.

کاربردهای واقعی زی کش

زی کش بیشتر برای افرادی مناسب است که به حفظ حریم خصوصی مالی اهمیت می دهند. فعالان اقتصادی روزنامه نگاران و کاربران ساکن در کشورهایی با محدودیت مالی از جمله مخاطبان این ارز هستند.

همچنین زی کش می تواند به عنوان ابزار ذخیره ارزش خصوصی مورد استفاده قرار گیرد. کاربردهای آن فراتر از سفته بازی است اما پذیرش عمومی آن همچنان محدود است.

آینده ارز دیجیتال زی کش

آینده زی کش به میزان پذیرش فناوری حریم خصوصی و وضعیت قوانین جهانی بستگی دارد. اگر نیاز به حریم خصوصی مالی افزایش یابد زی کش می تواند نقش پررنگ تری در بازار ایفا کند.

توسعه های فنی و بهبود مقیاس پذیری نیز می تواند جایگاه این پروژه را تقویت کند. با این حال رقابت شدید در حوزه ارزهای حریم خصوصی چالش بزرگی است.

آیا سرمایه گذاری در زی کش منطقی است

زی کش یک پروژه تخصصی با جامعه هدف مشخص است. سرمایه گذاری در آن مناسب افرادی است که دید بلندمدت و درک فنی دارند. نوسانات بالا و ریسک های قانونی باید در نظر گرفته‌شود.

تنوع بخشی و مدیریت ریسک در سرمایه گذاری روی ZEC اهمیت زیادی دارد.

معرفی آکادمی ارز دیجیتال کمال قزلباش

اگر می خواهید مفاهیم پیشرفته بازار ارز دیجیتال مانند حریم خصوصی بلاک چین تحلیل فاندامنتال و مدیریت سرمایه و پرایس اکشن را به صورت اصولی یاد بگیرید آکادمی ارز دیجیتال کمال قزلباش یکی از بهترین انتخاب هاست. این آکادمی با آموزش های کاربردی و تخصصی به شما کمک می کند در بازار کریپتو تصمیم های آگاهانه و حرفه ای بگیرید.